Czy uczelnia może zmusić studentów do szczepienia i czy może odmówić im udziału w zajęciach/praktykach, jeżeli będą niezaszczepieni?

Czy uczelnia może zmusić studentów do szczepienia i czy może odmówić im udziału w zajęciach/praktykach, jeżeli będą niezaszczepieni?

Sytuacja związana z przymuszaniem studentów do zaszczepienia się wygląda dokładnie tak samo, jak sytuacja pracowników przymuszanych do zaszczepienia się przez swoich pracodawców – i jedna i druga jest bezprawna i karalna (przynajmniej w obowiązującym stanie prawnym).

Zmuszanie studentów do szczepień przez władze uczelni wypełnia w całości znamiona przestępstwa z art. 191 § 1 Kodeksu karnego, który stanowi, że kto stosuje przemoc wobec osoby lub groźbę bezprawną w celu zmuszenia innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Słowem wstępu, nie wiem czy Państwo słyszeliście, nie tak dawno, bo na przełomie maja i czerwca, głośno było o akcji szczepień prowadzonej na Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie (AGH), która oparła się o Rzecznika Praw Obywatelskich (RPO).

Do RPO zaczęły napływać wnioski dotyczące: – zapowiedzi monitorowania przez AGH danych dotyczących zdrowia w postaci danych o zaszczepieniu, które – według władz uczelni – stanowiłyby podstawę dla objęcia osób niezaszczepionych „systemem specjalnej ochrony” – odbywania praktyk studenckich jedynie przez zaszczepionych studentów – władze wydziału geologii, geofizyki i ochrony środowiska poinformowały, że do praktyk w tym roku akademickim zostaną dopuszczone tylko te osoby, które przedstawią zaświadczenie o zaszczepieniu się co najmniej jedną dawką.

W odpowiedzi na powyższe, RPO zwrócił się do rektora AGH – prof. dr. hab. inż. Jerzego Lisa – o wskazanie m.in. podstawy prawnej dla podjęcia ww. działań (zapytano o podstawę gromadzenia danych studentów i pracowników, dotyczących faktu zaszczepienia się – numer sprawy VII.501.163.2021).

Przykład ten pokazuje, że poza narracją głównego nurtu, istnieje wiele głosów sprzeciwu dla tego typu (i podobnych) bezprawnych działań. W mojej ocenie problem przetwarzania przez uczelnię danych osobowych studentów dotyczących zdrowia, a więc danych wrażliwych, na które zwrócił uwagę RPO, to jedno. Drugi problem, niemniej istotny, to naruszenie przez władze uczelni przepisów powszechnie obowiązującego prawa w zakresie podstawowych praw człowieka, tj. prawa do:

– nauki – art. 70 ust. 1 zd. pierwsze – Każdy ma prawo do nauki – i ust. 4 również zd. pierwsze Konstytucji RP – Władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia;

– równości i braku dyskryminacji – np. art. 32 Konstytucji RP – Wszyscy są wobec prawa równi, wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne i nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny;

art. 14 Konwencji o ochronie Praw Człowieka i podstawowych wolności – Korzystanie z praw i wolności wymienionych w niniejszej konwencji powinno być zapewnione bez dyskryminacji wynikającej z takich powodów, jak płeć, rasa, kolor skóry, język, religia, przekonania polityczne i inne, pochodzenie narodowe lub społeczne, przynależność do mniejszości narodowej, majątek, urodzenie bądź z jakichkolwiek innych przyczyn.

Poprzez stosowanie segregacji na studentów zaszczepionych i niezaszczepionych, władze uczelni dopuszczają się nadto pośredniego – a właściwie w tym przypadku można już pokusić się o stwierdzenie, że bezpośredniego – wymuszenia na studentach niezaszczepionych przyjęcia eksperymentalnego preparatu, pozostającego w fazie badań nad jego skutecznością i oddziaływaniem na organizm ludzki, a który to preparat, po zakończeniu badań, może nawet nie zostać dopuszczony do obrotu.

Powyższe, jak wspomniałam na początku, wypełnia znamiona przestępstwa z art. 191 § 1 Kodeksu karnego, a dodatkowo stanowi naruszenie m.in.:

– art. 68 Konstytucji RP – Każdy ma prawo do ochrony zdrowia;

– art. 39 Konstytucji RP – Nikt nie może być poddany eksperymentom naukowym, w tym medycznym, bez dobrowolnie wyrażonej zgody;

– art. 7 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z dnia 16 grudnia 1966 r. – Nikt nie będzie poddawany torturom lub okrutnemu, nieludzkiemu albo poniżającemu traktowaniu lub karaniu. W szczególności nikt nie będzie poddawany, bez swej zgody swobodnie wyrażonej, doświadczeniom lekarskim lub naukowym;

– art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza i lekarza dentysty – Lekarz może przeprowadzić badanie lub udzielić innych świadczeń zdrowotnych, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie, po wyrażeniu zgody przez pacjenta.;

– art. 192 § 1 Kodeksu karnego – Kto wykonuje zabieg leczniczy bez zgody pacjenta, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2;

– art. 27 § 2 Kodeksu karnego – Eksperyment jest niedopuszczalny bez zgody uczestnika, na którym jest przeprowadzany, należycie poinformowanego o spodziewanych korzyściach i grożących mu ujemnych skutkach oraz prawdopodobieństwie ich powstania, jak również o możliwości odstąpienia od udziału w eksperymencie na każdym jego etapie.

Przy takim stanowisku władz uczelni wyższych, nasuwa się pytanie o studentów, którzy z różnorakich przyczyn ów preparatu przyjąć nie mogą. Co w sytuacji, kiedy w czasie badania kwalifikacyjnego, przedszczepiennego, któryś ze studentów nie zostanie zakwalifikowany do jego przyjęcia? Czy będzie to oznaczało, że automatycznie zostanie skreślony z listy studentów, czy też uczelnie planują kolejną „segregację od segregacji” – na studentów niezaszczepionych z własnej woli i niezaszczepionych ze względów na wystąpienie przeciwwskazań do takiego „szczepienia”?

Segregacja społeczna, z jakiegokolwiek powodu, jest zawsze niebezpieczna. Zawsze. I musimy to nieustannie, głośno podkreślać.

Należy przy tym pamiętać, że w obowiązującym stanie prawnym, „szczepienie przeciwko COVID-19”, nie jest „szczepieniem” obowiązkowym i zakazane jest żądanie przez jakikolwiek podmiot rządowy czy prywatny, w tym przez władze którejkolwiek z uczelni wyższych, zaszczepienia się przez studentów, czy wykładowców.

Do dobrowolnej oceny studenta, powinna pozostawać więc decyzja o tym, czy chce przyjąć eksperymentalny produkt, czy też nie.

Jak wskazują orzeczenia sądów powszechnych, nie można uznawać każdego obywatela za osobę chorą bądź podejrzaną o zachorowanie tylko dlatego, że mamy stan pandemii.

Uniemożliwianie studentom udziału w zajęciach, czy pozbawianie ich możliwości odbycia praktyki studenckiej, niezbędnej do ukończenia studiów, stanowi więc naruszenie wszystkich wyżej wskazanych przepisów powszechnie obowiązującego prawa.

Jak w takiej sytuacji reagować?

Po pierwsze, jeżeli powyższe zostało na uczelni uregulowane w sposób sformalizowany, w postaci oficjalnego dokumentu (zarządzenia, zmiany regulaminu studiów, etc.), należy zabezpieczyć ten dokument (skserować/wydrukować), jeżeli dostaliście Państwo taką informację mailowo, to należy tego e-maila zachować, a najlepiej także wydrukować.

Następnie należy zwrócić się do władz uczelni z pisemnym wnioskiem o podanie podstawy prawnej wprowadzonych zarządzeń (jeżeli nie została przez uczelnię wskazana) i poprosić o przedstawienie pisemnej, imiennej odmowy dla tego, byście mogli Państwo uczestniczyć w zajęciach/odbywać praktyki.

Proszę pamiętać, że powołanie się przez uczelnię na panującą obecnie sytuację pandemiczną, w żaden sposób nie stanowi postawy dla jej bezprawnych działań. Obowiązkiem uczelni jest bowiem opieranie się wyłącznie na obowiązujących przepisach powszechnie obowiązującego prawa.

Tu, z uwagi na marginalne traktowanie jednostki, sugerowałabym złożyć pismo zbiorowe wraz z innymi studentami, którzy również nie chcą się, przynajmniej na ten moment, „zaszczepić”.

W przypadku, gdy podstawa prawna jest Państwu znana bądź uczelnia wskaże ją w skierowanej do Państwa odpowiedzi, warto złożyć pisemny sprzeciw od wydanego zarządzenia/decyzji/zmiany regulaminu/odmowy uczestniczenia przez Państwa w zajęciach przez wzgląd na „niezaszczepienie się”, powołując się na wskazane wyżej podstawy prawne wraz z oświadczeniem o niewyrażeniu zgody na przetwarzanie Państwa danych osobowych, dotyczących zdrowia w przedmiocie informacji o fakcie zaszczepienia bądź niezaszczepienia.

Zwracam w tym miejscu uwagę, że RODO zabrania przetwarzania danych osobowych zaliczonych do szczególnych kategorii danych osobowych. Mogą one być przetwarzane wyłącznie w ściśle określonych przypadkach, w tym m.in. na podstawie zgody osoby, której dane te dotyczą., jeżeli brak jest innych podstaw dla ich przetwarzania (a w tym przypadku – brak).

W momencie, kiedy złożycie Państwo oświadczenie woli o niewyrażeniu zgody na przetwarzanie Państwa danych, dane te nie będą mogły być przez uczelnię przetwarzane (wówczas nie będzie miało znaczenia, czy jesteście Państwo zaszczepieni, czy nie, bo uczelnia nie będzie mogła otrzymać takiej informacji/przetwarzać takich danych, przez wzgląd na brak ww. zgody).

Jeżeli stałoby się inaczej, tzn. jeżeli uczelnia pomimo Państwa sprzeciwu nadal przetwarzałaby Państwa dane wrażliwe, koniecznym byłoby zgłoszenie sprzeciwu w przedmiocie ich przetwarzania (sprzeciw składa się bezpośrednio do uczelni), a jeżeli to nie pomoże – składamy skargę do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w ww. przedmiocie.

Sumując powyższe, z uwagi na fakt, że uczelnia nie ma prawa zabronić Państwu udziału w zajęciach/praktykach, proszę normalnie udać się na uczelnię i uczestniczyć w zajęciach/praktykach wraz z innymi studentami.

Możliwości działania jest oczywiście więcej, np. można złożyć pozew zbiorowy do sądu o dyskryminację, czy zawiadomienie do prokuratury o możliwości popełnienia przestępstwa, ale domyślam się, że nie do końca chcielibyście Państwo wchodzić na ścieżkę wojenną z uczelnią.

Gdyby jednak było to konieczne, wykonanie wcześniej wskazanych przeze mnie działań w postaci zebrania ww. dokumentów, zabezpieczy Państwa na wypadek podjęcia dalszych kroków prawnych. PS Warto też śledzić rozstrzygnięcie sprawy prowadzonej przez RPO w stosunku do AGH – ufam bardzo, że RPO stanie w tej kuriozalnej sytuacji po stronie prawa i studentów.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Powrót na górę