Jak przebiega proces legislacyjny w Polsce?

Jak przebiega proces legislacyjny w Polsce?

Dziś szybka lekcja wiedzy o społeczeństwie na poziomie szkoły ponadpodstawowej na temat tego, jak w Polsce przebiega proces legislacyjny w kontekście tworzenia ustaw 🙂

Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej uprawnionymi do występowania z inicjatywą ustawodawczą jest prezydent, rząd, senat, posłowie (grupa co najmniej 15 posłów lub komisja sejmowa), a także grupa co najmniej 100 tysięcy Obywateli. 

W zależności od tego, kto wystąpił z ww. inicjatywą, projekt takiej ustawy nazywa się projektem prezydenckim, rządowym, senackim, poselskim bądź obywatelskim.

Przechodząc do samej praktyki – projekty ustaw sejm uchwala w trzech czytaniach, a do końca drugiego czytania wnioskodawca ma prawo wycofać projekt.

Co do zasady – pierwsze czytanie odbywa się na posiedzeniu właściwej komisji. Przedstawiciel wnioskodawcy prezentuje projekt na forum komisji, która przystępuje do jego analizy – przy czym istotne projekty ustaw muszą być zaprezentowane przez wnioskodawcę najpierw sejmowi.

Wnioskodawca przedstawia komisji lub izbie uzasadnienie konieczności uchwalenia ustawy oraz oświadczenie o jej zgodności z prawem unii europejskiej, po czym projekt ten staje się przedmiotem ogólnej debaty dotyczącej jego założeń.

Jeżeli projekt był przedmiotem debaty w sejmie, zostaje przekazany do szczegółowej analizy właściwym komisjom sejmowym. Komisje te mogą poprawiać bądź całkowicie zmieniać poszczególne artykuły ustawy.

W pracach komisji (choć może czasami ciężko w to uwierzyć) często uczestniczą też eksperci w dziedzinie, której ustawa dotyczy.

Po zakończeniu pierwszego czytania, komisja wybiera sprawozdawcę, który przedstawia na posiedzeniu plenarnym izby sprawozdanie komisji, czyli uzgodnione stanowisko w sprawie danej  inicjatywy ustawodawczej.

Po czym rozpoczyna się procedura drugiego czytania, która obejmuje możliwość zgłaszania przez posłów, radę ministrów lub wnioskodawców, dodatkowych poprawek do przedstawionego sprawozdania.

Jeżeli w trakcie drugiego czytania zgłoszone zostaną poprawki i wnioski, co do których wcześniej komisja nie zajęła stanowiska, projekt zostaje ponownie przekazany do tej komisji w celu rozpatrzenia nowych propozycji.

Komisja ocenia zgłoszone w czasie drugiego czytania projektu propozycje i wnioski przy udziale ich autorów oraz opracowuje tzw. dodatkowe sprawozdanie.

Poseł sprawozdawca referuje stanowisko komisji na posiedzeniu plenarnym, po czym sejm przystępuje do głosowania – jest to trzecie czytanie projektu ustawy.

Izba głosuje nad każdym zgłoszonym wnioskiem, odrzucając go bądź przyjmując.

Sejm uchwala ustawy zwykłą większością głosów (więcej głosów jest za niż przeciw) w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.

Sama kolejność głosowania wygląda następująco: 

  • głosowanie nad wnioskiem o odrzucenie projektu w całości (jeżeli taki wniosek został postawiony);
  • głosowanie nad poprawkami do poszczególnych artykułów, przy czym w pierwszej kolejności głosuje się nad poprawkami, których przyjęcie lub odrzucenie rozstrzyga o innych poprawkach;
  • głosowanie nad projektem w całości, w brzmieniu zaproponowanym przez komisje ze zmianami wynikającymi z przegłosowanych poprawek.

Uchwalona tak przez sejm ustawa jest przekazywana do senatu, a następnie do właściwej komisji senackiej (jednej lub kilku), która w terminie nie dłuższym niż 18 dni opracowuje swoje stanowisko i przedstawia je na forum senatu w formie sprawozdania.

Po czym ustawa ta jest przedmiotem obrad senatu, który ma trzy możliwości decydowania o kształcie ustawy:

  1. senat może odrzucić ustawę w całości – wtedy ustawa jest przekazywana sejmowi z zaznaczeniem, że senat nie wyraża zgody na uchwalenie tej ustawy;
  2. senat może przyjąć ustawę bez zmian – wówczas marszałek sejmu przekazuje ustawę prezydentowi do podpisu;
  3. senat może wnieść poprawki do ustawy – w takiej sytuacji ustawa ponownie trafia do sejmu, by ten rozpatrzył poprawki wniesione przez senat.

Jeżeli senat w ciągu 30 dni od dnia przekazania mu ustawy nie ustosunkuje się do niej, ustawę uznaje się za uchwaloną w brzmieniu przyjętym przez sejm.

Ostateczna decyzja, co do brzmienia ustawy należy jednak do sejmu, który może bezwzględną większością głosów (liczba głosów za jest większa niż suma głosów przeciw i wstrzymujących się) odrzucić proponowane poprawki lub uchwałę senatu odrzucającą ustawę w całości.

Jeżeli jednak sejm nie odrzuci poprawek senatu do ustawy, uważa się je za przyjęte. Tu istotne, także sprzeciw senatu w przedmiocie całej ustawy staje się skuteczny, jeżeli sejm nie odrzuci go bezwzględną większością głosów – w takim wypadku postępowanie nad ustawą zostaje zamknięte i prace nad nią mogą ewentualnie toczyć się od początku.

Po uchwaleniu ustawy, tj. rozpatrzeniu jej przez sejm i senat, marszałek sejmu przekazuje ją do podpisu prezydentowi.

Prezydent podpisuje ustawę jeżeli nie budzi ona jego zastrzeżeń i zarządza jej publikację w Dzienniku Ustaw. Jeżeli jednak prezydent miałoby wątpliwości, co do postanowień przekazanej mu ustawy, w terminie 21 dni, może albo przekazać ja sejmowi wraz z umotywowanym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie (jest to tzw. prawo weta) albo zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego (TK) z wnioskiem o stwierdzenie zgodności jej postanowień z Konstytucją RP.

W przypadku, gdy TK orzeknie o zgodności ustawy z Konstytucją, prezydent nie może odmówić jej podpisania.

Jeśli jednak TK uzna ustawę za niezgodną z Konstytucją, prezydent odmawia jej podpisania.

Jeżeli TK uzna tylko w części postanowienia ustawy za niegodne z Konstytucją RP i jednocześnie nie orzeknie, że są one nierozerwalnie związane z ustawą, prezydent może albo podpisać taką ustawę z pominięciem przepisów uznanych za niezgodne albo może zwrócić ją sejmowi w celu usunięcia niezgodności.

W sytuacji prezydenckiego weta, ostateczna decyzja, co do kształtu ustawy nadal należy do sejmu, który może odrzucić stanowisko (weto) prezydenta (uchwalając ustawę ponownie większością 3/5 głosów) – w takim przypadku prezydent zobowiązany jest do podpisania ustawy.

Nieodrzucenie przez sejm weta prezydenta powoduje zamknięcie procesu ustawodawczego.

Tak uchwalona i podpisana ustawa wchodzi w życie po 14 dniach od jej opublikowania chyba, że określono inny termin jej wejścia w życie 🙂

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Powrót na górę