Kwarantanna „graniczna” – cz. I

Kwarantanna „graniczna” – cz. I

Dziś chyba najbardziej gorący temat (dostaję najwięcej zapytań w tej materii) – kwarantanna 🙂

Z pewnością nowe zasady jej odbywania są już Państwu znane, a jeżeli nie, to odsyłam na stronę straży granicznej do zakładki „Aktualności”, a dalej – „Informacje dla podróżnych”.

Wiem, że bardzo czekacie na prosty komunikat – „kwarantanna jest nielegalna”. Przez wzgląd jednak na „świeżość” uregulowania, a co za tym idzie – naturalny brak orzeczeń (wykładni) na temat interesującego nas problemu, na dzień dzisiejszy mogę Państwu jedynie przedstawić swoją, opartą na częściowo analogicznych orzeczeniach, ocenę legalności przepisów znowelizowanego rozporządzenia rady ministrów z dnia 6 maja 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii.

Jak wspomniałam, niniejsza opinia oparta jest na analogii do podobnych orzeczeń Sądu Najwyższego (SN) i Trybunału Konstytucyjnego (TK), i nie jest przy tym formą pomocy prawnej. Nie stanowi też dla Państwa formalnych wytycznych, a decyzja o poddaniu się kwarantannie należy ostatecznie do Państwa jako wolnych ludzi. Zaznaczam to na początku, ponieważ znając specyfikę działania naszych organów z pewnością usłyszymy o decyzjach skazujących za niezastosowanie się do nowowprowadzonych przepisów i dopiero kolejne instancje będą je uchylały.

Uprzedzam też, że sama interpretacja może być dla Państwa dość trudna w odbiorze, jeżeli nie posiadacie Państwo wiedzy prawniczej. Niemniej sama w sobie, w przypadku zastosowania w stosunku do Państwa jakichkolwiek represji, związanych z niezastosowaniem się do wprowadzonych zasad, może stanowić uzasadnienie dla wszelkiego rodzaju odwołań – czy to od decyzji administracyjnych, czy wyroków skazujących (pamiętajcie Państwo, że orzeczenia Sądu Najwyższego są wiążące dla niższych instancji, które nie mogą wydawać w stosunku do nich sprzecznych orzeczeń).

Przechodząc do meritum, w mojej ocenie, zgodnie z obowiązującym stanem prawnym, kwarantannę uregulowaną w rozporządzeniu rady ministrów z dnia 23 czerwca 2021 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, w zakresie obejmującym wszystkich podróżujących, tj. niezależnie od tego, czy są chorzy lub czy mieli kontakt z osobą zarażaną/zakażoną – jako, że obowiązek tej kwarantanny wkracza w sposób wyraźny w materię konstytucyjnej wolności każdego człowieka, określonej w art. 52 ust. 1 Konstytucji RP – należy uznać za bezprawną, a w związku z tym do Państwa decyzji pozostaje, czy chcecie się jej dobrowolnie poddać.

Wolność człowieka ustanowiona w przywołanym wyżej art. 52 ust. 1 Konstytucji RP może być ograniczona tylko w ustawie i to w określonym celu, bez naruszenia jej istoty (art. 52 ust. 3 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP), czego w przedmiotowym rozporządzeniu nie uczyniono (tj. nie wprowadzono żadnego z trzech, przewidzianych w art. 228 Konstytucji RP, stanów nadzwyczajnych – stanu wojennego, wyjątkowego lub stanu klęski żywiołowej, a samo rozporządzenie nie spełnia warunku takiego aktu prawnego).

Można w tym miejscu zapytać, dlaczego rząd nie wprowadza w takim razie stanu nadzwyczajnego?

Odpowiedź jest banalna – wprowadzenie dla przykładu stanu klęski żywiołowej wiąże się z koniecznością zastosowania także przepisów ustawy z dnia 22 listopada 2002 r. o wyrównywaniu strat majątkowych wynikających z ograniczenia w czasie stanu nadzwyczajnego wolności i praw człowieka i obywatela.

Zgodnie z art. 232 Konstytucji RP, stan klęski żywiołowej może być wprowadzony przez Radę Ministrów, na czas oznaczony, nie dłuższy niż 30 dni, na części albo na całym terytorium państwa, w celu zapobieżenia skutkom katastrof naturalnych lub awarii technicznych noszących znamiona klęski żywiołowej oraz w celu ich usunięcia.

Przepisy ustawy o wyrównywaniu strat majątkowych stanowią, że każdemu kto poniósł stratę majątkową w następstwie ograniczenia wolności i praw człowieka i obywatela w czasie stanu nadzwyczajnego, służy roszczenie o odszkodowanie od Skarbu Państwa.

Wracając, wskazać w tym miejscu należy, że nałożenie kwarantanny na wszystkich (w rozumieniu – zdrowych) podróżujących, stoi w bezpośredniej sprzeczności z wydawanym orzecznictwem, w którym to sądy wyraźnie zaznaczają, że nie można uznawać za osobę „podejrzaną o zachorowanie”, każdego obywatela przez sam fakt panującej pandemii, gdyż stanowiłoby to naruszenie m.in. art. 31 Konstytucji RP.

Jak zważył Sąd Najwyższy w swoim wyroku z dnia 16 marca 2021 r. w sprawie o sygn. akt II KK 97/21, „przemieszczanie się stanowi element wolności poruszania się po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wolności każdego człowieka zapewnionej w art. 52 ust. 1 Konstytucji RP. Wolność ta nie jest wprawdzie bezwzględna, albowiem może podlegać ograniczeniom określonym w ustawie (art. 52 ust. 3), przy czym ograniczenia takie mogą być ustanawiane tylko w warunkach określonych w art. 31 ust. 1 i 3 Konstytucji RP. Z treści art. 31 ust. 3 Konstytucji RP wyprowadza się trzy kumulatywne przesłanki dopuszczalności ograniczenia konstytucyjnych praw lub wolności, pierwsza mająca aspekt formalny, tj. wymóg ograniczenia takiej wolności tylko w formie ustawy (wykluczona jest forma aktu niższej rangi), druga o charakterze materialnym – dopuszczalność ustanowienia tylko takich ograniczeń, które nie naruszają istoty danej wolności lub prawa podmiotowego, oraz trzecia określająca granice takiego ograniczenia, tj. tylko wtedy, gdy ograniczenie takie jest konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej albo wolności i praw innych osób (P. Wiliński, Proces karny w świetle Konstytucji, Warszawa 2011, s. 272-273 i cyt. tam orzecznictwo TK; a także wyrok TK z dnia 11 listopada 1998 r., K 39/97).”.

Dalej, w uzasadnieniu tego samego wyroku uniewinniającego, SN wskazał, że w zakresie wymogu formalnego, czyli ustawowego ograniczenia takiej wolności, podkreślono w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 stycznia 2000 r. (P 11/98, OTK 2000, z. 1, poz. 3), że „skoro ograniczenia konstytucyjnych praw i wolności mogą być ustanawiane „tylko” w ustawie, to kryje się w tym nakaz kompletności unormowania ustawowego, które musi samodzielnie określać wszystkie podstawowe elementy ograniczenia danego prawa i wolności, tak aby już na podstawie lektury przepisów ustawy można było wyznaczyć kompletny zarys (kontur) tego ograniczenia. Niedopuszczalne jest natomiast przyjmowanie w ustawie uregulowań blankietowych, pozostawiających organom władzy wykonawczej czy organom samorządu lokalnego swobodę normowania ostatecznego kształtu owych ograniczeń, a w szczególności wyznaczania zakresu tych ograniczeń.”.

SN zauważył także, iż w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazuje się, że obowiązek sformułowania wytycznych dotyczących treści rozporządzenia oznacza wymóg zamieszczenia w ustawie wskazówek co materialnego kształtu regulacji, która ma być zawarta w rozporządzeniu, przy czym ustawa musi zawierać pewne wskazania wyznaczające treści (kierunki rozwiązań), jakie mają być zawarte w rozporządzeniu lub też eliminujące pewne treści. „Wytyczne” te nie muszą być zawarte w przepisie formułującym upoważnienie do wydania rozporządzenia – możliwe jest też ich pomieszczenie w innych przepisach ustawy, o ile tylko pozwala to na precyzyjne zrekonstruowanie treści tych wytycznych. Jeżeli jednak rekonstrukcja taka okaże się niemożliwa, to przepis zawierający upoważnienie będzie musiał zostać uznany za wadliwy konstytucyjnie” (wyroki TK: z dnia 26 października 1999 r., K 12/99, OTK 1999, z. 6, poz. 120; z dnia 9 listopada 1999 r., K 28/98, OTK 1999, z. 7, poz. 156; z dnia 28 czerwca 2000 r., K 34/99, OTK 2000, z. 5, poz. 142).

Konstytucyjnego wymogu wytycznych nie spełnia sformułowanie zawarte w art. 46a ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, mówiące o tym, że wydając rozporządzenie rada ministrów powinna mieć „na względzie zakres stosowanych rozwiązań” oraz „bieżące możliwości budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego”.

Takich wytycznych – i to wymagalnych w odniesieniu do szeregu zagadnień, które uregulowano w rozporządzeniu z dnia 23 czerwca 2021 r. – nie sposób zatem stwierdzić w przepisach wskazanej ustawy, na co zasadnie zresztą zwracają uwagę w swoim orzecznictwie sądy administracyjne.bW efekcie, rozporządzenie to nie spełnia również warunków wymaganych przez art. 92 ust. 1 Konstytucji RP.

Sumując powyższe należy uznać, że w obowiązującym stanie prawnym nałożona na wszystkich podróżujących kwarantanna, o której mowa w rozporządzeniu rady ministrów z dnia 23 czerwca 2021 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, jest bezprawna i została ustanowiona z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Powrót na górę