Maseczki wciąż nielegalne – analiza w oparciu o wyroki Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego

Maseczki wciąż nielegalne – analiza w oparciu o wyroki Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego

Od jakiegoś czasu funkcjonariusze policji, razem z portalami informacyjnymi, straszą nas, że:
„JUŻ TERAZ NAKAZ NOSZENIA MASECZEK JEST LEGALNY, BO ZOSTAŁ UREGULOWANY W USTAWIE”.
Został, fakt, natomiast wciąż pozostaje bezprawny 🙂

By zrozumieć na czym polega bezprawność ograniczenia wolności w postaci ww. nakazu, pomimo uregulowania go w ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (dalej także jako ustawa zakaźna), powinniśmy pokrótce przeanalizować obowiązujące w tym zakresie przepisy (w przypadku rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 maja 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii – zapisów dot. przedmiotowego obowiązku jest naturalnie więcej, ale do naszej analizy wystarczy ustęp pierwszy § 25 tego rozporządzenia).

Jako podstawę ukarania funkcjonariusze podają najczęściej art. 116 § 1a Kodeksu wykroczeń, który brzmi:

art. 116 § 1a Kodeksu wykroczeń

Kto nie przestrzega zakazów, nakazów, ograniczeń lub obowiązków określonych w przepisach o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, podlega karze grzywny albo karze nagany.

Powyższą podstawę mamy powiązaną z art. 46b pkt 13 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (spójrzmy też na art. 46a tej samej ustawy) oraz z artykułami rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii:

art. 46a ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

W przypadku wystąpienia stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego o charakterze i w rozmiarach przekraczających możliwości działania właściwych organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego, Rada Ministrów może określić, w drodze rozporządzenia, na podstawie danych przekazanych przez ministra właściwego do spraw zdrowia, ministra właściwego do spraw wewnętrznych, ministra właściwego do spraw administracji publicznej, Głównego Inspektora Sanitarnego oraz wojewodów:

1) zagrożony obszar wraz ze wskazaniem rodzaju strefy, na którym wystąpił stan epidemii lub stan zagrożenia epidemicznego,

2) rodzaj stosowanych rozwiązań – w zakresie określonym w art. 46b

– mając na względzie zakres stosowanych rozwiązań oraz uwzględniając bieżące możliwości budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego.

art. 46b pkt 13 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

W rozporządzeniu, o którym mowa w art. 46a, można ustanowić nakaz zakrywania ust i nosa, w określonych okolicznościach, miejscach i obiektach oraz na określonych obszarach, wraz ze sposobem realizacji tego nakazu.

§  25 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 maja 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii

Do dnia 31 stycznia 2022 r. nakazuje się zakrywanie, przy pomocy maseczki, ust i nosa:

1) w środkach publicznego transportu zbiorowego w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 14 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym, na statkach pasażerskich w żegludze krajowej w rozumieniu przepisów o bezpieczeństwie morskim lub statkach żeglugi śródlądowej, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej, przeznaczonych lub używanych do przewozu osób;

2) w miejscach ogólnodostępnych, w tym:

a) (uchylona),

b) na terenie nieruchomości wspólnych w rozumieniu art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2020 r. poz. 1910 oraz z 2021 r. poz. 11) oraz na terenie takich nieruchomości o innych formach posiadania,

c) w zakładach pracy, jeżeli w pomieszczeniu przebywa więcej niż 1 osoba, chyba że pracodawca postanowi inaczej,

d) w budynkach użyteczności publicznej przeznaczonych na potrzeby: administracji publicznej, wymiaru sprawiedliwości, kultury, kultu religijnego, oświaty, szkolnictwa wyższego, nauki, wychowania, opieki zdrowotnej, społecznej lub socjalnej, obsługi bankowej, handlu, gastronomii, usług, w tym usług pocztowych lub telekomunikacyjnych, turystyki, sportu, obsługi pasażerów w transporcie kolejowym, drogowym, lotniczym, morskim lub wodnym śródlądowym; za budynek użyteczności publicznej uznaje się także budynek biurowy lub socjalny,

e) w obiektach handlowych lub usługowych, placówkach handlowych lub usługowych i na targowiskach (straganach);

3) w trakcie sprawowania kultu religijnego, w tym czynności lub obrzędów religijnych, w budynku użyteczności publicznej przeznaczonym na potrzeby kultu religijnego oraz na cmentarzu;

4) przez uczniów oraz osoby zatrudnione w szkole lub placówce oświatowej – poza czasem zajęć edukacyjnych na ich terenie, chyba że kierujący takim podmiotem postanowi inaczej;

5) przez studentów, doktorantów, uczestników studiów podyplomowych, kształcenia specjalistycznego i innych form kształcenia, osoby zatrudnione w uczelni i inne osoby prowadzące w niej zajęcia oraz osoby prowadzące zajęcia z doktorantami, uczestnikami studiów podyplomowych lub innych form kształcenia w instytutach badawczych, w instytutach naukowych Polskiej Akademii Nauk, w międzynarodowych instytutach naukowych utworzonych na podstawie odrębnych ustaw działających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub w federacjach podmiotów systemu szkolnictwa wyższego i nauki – poza czasem zajęć na terenie uczelni, instytutu lub federacji, chyba że odpowiednio rektor, dyrektor instytutu lub prezydent federacji postanowi inaczej.

W czym więc problem? Mamy już przecież w art. 46b pkt 13 ustawy zakaźnej regulację mówiącą o tym, że w rozporządzeniu można ustanowić nakaz zakrywania ust i nosa. Ano właśnie Drodzy Państwo nie można, a z pewnością nie w takiej formie, w jakiej zostało to zrobione 🙂

Na wstępie rozważań wskazać należy, że art. 116 § 1a kw ma charakter przepisu blankietowego zupełnego (przepis nie określa znamion czynu zabronionego) i dynamicznego (przepisy odesłania mogą się zmieniać w trakcie obowiązywania przepisu).

Podkreślić przy tym trzeba, że norma wynikająca z przepisu blankietowego zawsze musi umożliwić jej adresatowi, na podstawie samej ustawowej konstrukcji tego przepisu, zorientowanie się, choćby w ogólnych zarysach, co do przedmiotu zakazu i nakazu. Nieprawidłowym jest więc taka typizacja czynu zabronionego, którego wszystkie znamiona trzeba byłoby ustalać poprzez odesłanie do innych źródeł, w szczególności rangi podustawowej (por. R. Dębski, Pozaustawowe znajomiona, s. 130-131) – tak, jak ma to miejsce w obowiązującym stanie prawnym (w ustawie zakaźnej nie zostały wprowadzone wszystkie istotne elementy czynu zabronionego pod groźbą kary).

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 marca 2021 r. w sprawie o sygn. akt II KK 74/21: „(…) chociaż taki sposób pociągania do odpowiedzialności represyjnej nie został zanegowany na gruncie art. 42 ust. 1 Konstytucji RP, to jednak wyraźnie zobowiązano sądy (…) do badania, czy przepisy stanowiące wypełnienie blankietu zostały prawidłowo skonstruowane i wprowadzone do porządku prawnego (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 lipca 2003 r., P 10/02, OTK-A 2003, z. 6, poz. 62 – pkt 3 i 4 uzasadnienia).”.

Sąd Najwyższy podkreślił także, że badanie to musi dotykać nie tylko kwestii istnienia podstawy ustawowej do wydania określonych przepisów, które określają normę sankcjonowaną, ale także tego, czy mieszczą się one w granicach upoważnienia ustawowego. Sądy nadto mają obowiązek badać, czy przepisy, do których odsyła przepis (blankietowy), są zgodne z Konstytucją.

Nakaz zakrywania ust i nosa w sposób oczywisty stanowi ograniczenie prawa do wolności, uregulowanego w art. 31 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz narusza swobodę przemieszczania się, wynikającą z art. 52 ust. 1 ustawy zasadniczej.

art. 31 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

1. Wolność człowieka podlega ochronie prawnej.

2. Każdy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych. Nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje.

3. Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.

art. 52 ust. 1-3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

1. Każdemu zapewnia się wolność poruszania się po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wyboru miejsca zamieszkania i pobytu.

2. Każdy może swobodnie opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

3.  Wolności, o których mowa w ust. 1 i 2, mogą podlegać ograniczeniom określonym w ustawie.

W wyroku z dnia 24 marca 2021 r. w sprawie o sygn. akt II KK 66/21 Sąd Najwyższy wskazał, że „co do zasady obowiązek noszenia masek ma na celu ochronę przed zachorowaniem osób zdrowych.”. Nakaz zakrywania ust i nosa nałożony na wszystkich obywateli, niezależnie od ich stanu zdrowia, godzi więc w konstytucyjne prawo do wolności, unormowane w art. 31 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 16 marca 2021 r. w sprawie o sygn. akt II KK 74/21 Sąd Najwyższy zważył z kolei, że „przemieszczanie się stanowi (…) element wolności poruszania się po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wolności każdego człowieka zapewnionej w art. 52 ust. 1 Konstytucji RP. Wolność ta (…) może podlegać ograniczeniom określonym w ustawie (art. 52 ust. 3), przy czym ograniczenia takie mogą być ustanawiane tylko w warunkach określonych w art. 31 ust. 1 i 3 Konstytucji RP. Z treści art. 31 ust. 3 Konstytucji RP wyprowadza się trzy kumulatywne przesłanki dopuszczalności ograniczenia konstytucyjnych praw lub wolności, pierwsza mająca aspekt formalny, tj. wymóg ograniczenia takiej wolności tylko w formie ustawy (wykluczona jest forma aktu niższej rangi), druga o charakterze materialnym – dopuszczalność ustanowienia tylko takich ograniczeń, które nie naruszają istoty danej wolności lub prawa podmiotowego, oraz trzecia określająca granice takiego ograniczenia, tj. tylko wtedy, gdy ograniczenie takie jest konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej albo wolności i praw innych osób (…).”.

„W zakresie wymogu formalnego, czyli ustawowego ograniczenia takiej wolności, podkreślono w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 stycznia 2000 r. (P 11/98, OTK 2000, z. 1, poz. 3), że skoro ograniczenia konstytucyjnych praw i wolności mogą być ustanawiane „tylko” w ustawie, to kryje się w tym nakaz kompletności unormowania ustawowego, które musi samodzielnie określać wszystkie podstawowe elementy ograniczenia danego prawa i wolności, tak aby już na podstawie lektury przepisów ustawy można było wyznaczyć kompletny zarys (kontur) tego ograniczenia. Niedopuszczalne jest natomiast przyjmowanie w ustawie uregulowań blankietowych, pozostawiających organom władzy wykonawczej czy organom samorządu lokalnego swobodę normowania ostatecznego kształtu owych ograniczeń, a w szczególności wyznaczania zakresu tych ograniczeń (…)”.

„Również w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2000 r. (K 34/99, OTK 2000, z. 5, poz. 142) wskazano, że „Ustawodawca nie może przekazywać do unormowania w drodze rozporządzenia spraw o istotnym znaczeniu dla urzeczywistnienia wolności i praw człowieka i obywatela zagwarantowanych w konstytucji. Wymienione sprawy muszą być regulowane bezpośrednio w ustawie.” Z tego wywodzi się, że brak zachowania ustawowej formy dla ograniczeń wolności i praw prowadzić musi do dyskwalifikacji danego unormowania, jako sprzecznego z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP (…).”.

W ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, nie zawarto żadnego przepisu przewidującego (a co za tym idzie – określającego również niezbędne warunki i zakres) możliwość ograniczenia swobodnego przemieszczania się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w postaci nałożenia na wszystkich obywateli powszechnego obowiązku zakrywania ust i nosa. W art. 46b pkt 13 wskazano jedynie, że w rozporządzeniu, o którym mowa w art. 46a, można ustanowić „nakaz zakrywania ust i nosa, w określonych okolicznościach, miejscach i obiektach oraz na określonych obszarach, wraz ze sposobem realizacji tego nakazu”.

Przywołana wyżej ustawa nie określiła więc możliwości ograniczenia swobody poruszania się po terenie Rzeczypospolitej Polskiej, a co za tym idzie – nie określiła też warunków, na jakich możliwe jest wprowadzenie nakazu zasłaniania ust i nosa na terytorium całej Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy ww. ustawy nie zawierają także unormowań określających możliwość i warunki ograniczenia konstytucyjnej wolności poruszania się po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zatem – jak zaznaczył w powołanym wyżej wyroku Sąd Najwyższy – „(…) akty prawne rangi niższej niż ustawa nie mogą limitować tej wolności przemieszczania się, którą gwarantuje w art. 52 ust. 1 Konstytucja RP.”.

Powszechny, to znaczy nałożony na wszystkich, obowiązek zakrywania ust i nosa, narusza więc regulację art. 52 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, co oznacza, że ani obowiązująca obecnie treść art. 46a w zw. z art. 46b pkt 13 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi ani tym bardziej postanowienia rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 maja 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii – nie mogą tworzyć podstawy prawnej do wypełnienia blankietu normy sankcjonowanej w art. 116 § 1a kw i prowadzić do ukarania na podstawie tego przepisu.

Przepisy wskazanych aktów, o czym wspomniano powyżej, nie zawierają również w swej treści odesłania do konkretnego przepisu kodeksu wykroczeń ani nie określają prawnomaterialnych konsekwencji naruszenia zawartych w nich przepisów, co wprost godzi w wymóg określoności prawa w zakresie skonkretyzowania sankcji grożącej osobie naruszającej taką normę.

Przepis art. 116 § 1a kw jest przepisem blankietowym, co podniesiono już na wstępie, zawierającym w swojej normie odniesienie do innych przepisów (w tym przepisów rangi podustawowej), zatem ma charakter przepisu odsyłającego. Odwołuje się do tzw. przepisów epidemiologicznych i penalizuje nieprzestrzeganie zakazów, nakazów, ograniczeń lub obowiązków określonych w przepisach o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Jak wskazano, przepisy art. 46a i art. 46b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, nie zawierają samodzielnej normy zakazującej lub nakazującej określone zachowanie, na podstawie której możliwe byłoby zrekonstruowanie normy wypełniającej przepis blankietowy art. 116 § 1a kw.

Przepisy te zawierają jedynie odesłanie wskazujące na możliwość sformułowania w rozporządzeniu określonych nakazów i zakazów. Nie budzi przy tym wątpliwości, że dotyczą one praw i wolności obywateli, w tym wolności osobistej, której przejaw ogranicza obowiązek zasłaniania nosa i ust.

W ww. ustawie brak jest jednocześnie jednoznacznej normy, która nakazywałby lub zakazywałaby określonego zachowania. Zawiera ona jedynie generalną delegację dla rozporządzenia. Ustawa ta określa tylko ogólnie sfery praw i wolności, które ograniczeniu mogą podlegać, a sposoby i zakres tych ograniczeń pozostawiony został do określenia władzy wykonawczej w drodze rozporządzenia. Regulacje dotyczące obowiązku zakrywania ust i nosa uregulowane w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 6 maja 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, wykraczają jednak poza delegację ustawową wynikająca z art. 46b powołanej wyżej ustawy.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 24 marca 2021 r. w sprawie o sygn. akt II KK 66/21 Sąd Najwyższy podkreślił, że „wprowadzenie powszechnych nakazów i zakazów dotyczących podstawowych praw i wolności obywatelskich może nastąpić tylko w przypadku wprowadzenia jednego z trzech stanów nadzwyczajnych. Zgodnie z art. 288 ust. 1 Konstytucji RP, w sytuacjach szczególnych zagrożeń, jeżeli zwykłe środki konstytucyjne są niewystarczające, może zostać wprowadzony odpowiedni stan nadzwyczajny: stan wojenny, stan wyjątkowy lub stan klęski żywiołowej, przy czym biorąc również pod uwagę ust. 3 powoływanego art. 228 Konstytucji RP – zasady działania organów władzy publicznej oraz zakres, w jakim mogą zostać ograniczone wolności i prawa człowieka i obywatela w czasie poszczególnych stanów nadzwyczajnych – powinna określać ustawa.” „Skoro pomimo zaistnienia przesłanek do wyprowadzenia stanu klęski żywiołowej nie zdecydowano się na wprowadzenie tego stanu nadzwyczajnego, to ograniczenia ustanawiane aktami prawnymi regulującymi stan epidemii (a wcześniej stan zagrożenia epidemiologicznego), nie mogą ograniczać podstawowych praw i wolności wynikających z Konstytucji RP.”.

W oparciu o przepisy powszechnie obowiązującego prawa oraz linię orzeczniczą sądów powszechnych, w tym Sądu Najwyższego uznać należy, że przypisywany osobom niezakrywającym ust i nosa czyn, nie zawiera znamion czynu zabronionego, o którym mowa w art. 116 § 1a kw, a co za tym idzie – na podstawie postanowień art. 5 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, stanowiącego, że nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy czyn nie zawiera znamion wykroczenia albo ustawa stanowi, że sprawca nie popełnił wykroczenia – postępowanie prowadzone w ww. przedmiocie będzie bezzasadne i winno zostać umorzone.

Dlaczego obowiązek zasłaniania ust i nosa pozostaje nadal nielegalny pomimo uregulowania go w ustawie? – podsumowanie

  • obowiązek NADAL WYWODZI SIĘ Z ROZPORZĄDZENIA, A NIE BEZPOŚREDNIO Z USTAWY – ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie zawiera unormowań określających możliwość i warunki ograniczenia konstytucyjnego prawa do wolności, w tym wolności poruszania się po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w postaci wprowadzenia powszechnego obowiązku zasłaniania ust i nosa, zatem akty prawne rangi niższej niż ustawa nie mogą limitować tej wolności, którą gwarantuje art. 31 i 52 ust. 1 Konstytucja RP.

    Umieszczenie w art. 46b pkt 13 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi sformułowania: „W rozporządzeniu, o którym mowa w art. 46a, można ustanowić: nakaz zakrywania ust i nosa, w określonych okolicznościach, miejscach i obiektach oraz na określonych obszarach, wraz ze sposobem realizacji tego nakazu.” jest niewystarczające i nie może być uznane za zgodne z Konstytucją RP – warunki regulujące kwestię rzeczonego obowiązku, winny być ustanowione bezpośrednio w samej ustawie.

    Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny, ustawa powinna „samodzielnie określać wszystkie podstawowe elementy ograniczenia danego prawa i wolności, tak aby już na podstawie lektury przepisów ustawy można było wyznaczyć kompletny zarys (kontur) tego ograniczenia” (P 11/98, OTK 2000, z. 1, poz. 3), co oznacza, że nie można przesunąć tej regulacji do aktu rangi podustawowej, jakim jest rozporządzenie, gdyż „problem” dotyczy ograniczenia prawa i wolności, zagwarantowanych nam konstytucyjnie – obecne przepisy naruszają więc art. 52 ust. 1 i 3, art. 31 ust. 1 i 3 oraz art. 92 Konstytucji RP;
  • obowiązek jest powszechny (nałożony na wszystkich, niezależnie od ich stanu zdrowia) oraz został wprowadzony na terenie całego kraju – taką regulację można byłoby ustanowić WYŁĄCZNIE po uprzednim wprowadzeniu w Polsce jednego z trzech stanów nadzwyczajnych przewidzianych w Konstytucji RP;
  • przepis art. 116 § 1a Kodeksu wykroczeń jest przepisem blankietowym – czyn zabroniony, zgodnie z art. 1 § 1 Kodeksu wykroczeń, winien być określony w ustawie obowiązującej w czasie jego popełnienia – w ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, o czym wspomniano powyżej, nie zostały wprowadzone wszystkie istotne elementy czynu zabronionego pod groźbą kary. Norma wynikająca z przepisu blankietowego zawsze musi umożliwić jej adresatowi, na podstawie samej ustawowej konstrukcji tego przepisu, zorientowanie się, choćby w ogólnych zarysach, co do przedmiotu zakazu i nakazu. Nieprawidłowym jest więc taka typizacja czynu zabronionego, którego wszystkie znamiona trzeba byłoby ustalać poprzez odesłanie do innych źródeł, w szczególności rangi podustawowej (por. R. Dębski, Pozaustawowe znajomiona, s. 130-131).

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Powrót na górę